FORUM CHAT MUZIKE TEMA FOTO INFORMACIONE


    PSE KREMTOHET VITI I RI?

    Share

    Sajmiri
    Webmaster
    Webmaster

    Numri i postimeve : 1031
    Age : 32
    Registration date : 17/04/2008

    default PSE KREMTOHET VITI I RI?

    Mesazh nga Sajmiri prej Tue May 27, 2008 10:52 pm

    "Me vet aktin e kremtimit tė Vitit tė Ri, nė mėnyrė simbolike i jepet nderimi vazhdimėsisė sė kohės, e cila, pėr ēdo vit fillon tė rrjedh.
    Nė fakt, Viti i ri prezanton ripėrtėritjen e jetės, ndėrsa zakonet e traditės pėr kremtimin e saj, edhe pse me shekuj kanė pėsuar modifikime, ato, sot e kėsaj dite i kanė ruajtur specifikat e tyre esenciale.


    Viti i ri ėshtė festė: e disponimit tė mirė, e urimeve dhe dėshirave mė tė mira, shoqėrimit, argėtimit, ngritjes sė dollive, tryezave tė begatshme, e zbukurimit dhe shkėmbimit tė dhuratave tė ndėrsjella. Kėsaj feste njėkohėsisht dhe nė mėnyrė tė njėjtė ju gėzohen tė gjitha brezat: fėmijėt, tė rinjtė, si dhe tė moshuarit, sikur ata qė presin dhuratat, ashtu edhe ata qė me kėnaqėsi i pėrzgjedhin dhe i dhurojnė ato.
    Kremtimi i Vitit tė Ri ėshtė njėra ndėr traditat mė tė vjetra rituale e shprehur gati tek tė gjithė popujt e botės, pa marr parasysh racėn, fenė, kombin, dhe pėrkatėsitė e tyre tė ndryshme. Disa hulumtues mendojnė se, kremtimin e festės sė Vitit tė Ri, mė sė pari e kanė aplikuar kinezėt, ndėrsa njė grup tjetėr mendon se kjo traditė fillzėnien e vetė e ka nga romakėt e vjetėr dhe germanėt.
    Sipas dėshmive ekzistuese materiale tė zbuluara gjer mė tani, ėshtė vėrtetuar se, festėn e Vitit tė Ri mė 1 Janar, sė pari herė, nė mėnyrė festive dhe rituale, e kanė kremtuar romakėt e vjetėr, dhe pėr ta, kjo festė ishte simbol i fillimit tė jetės sė re pėrplot shpresa tė mira pėr tė ardhmen.
    Bazuar edhe nė disa tė dhėna tjera, edhe germanėt e vjetėr kanė njė hise tė kontributit tė tyre nė kėtė drejtim. Ata, si tė parėt e gjermanėve tė tanishėm, fuqishėm kanė besuar se druri i bredhit ėshtė mbrojtėsi i natyrės dhe nė vetė posedon "shpirtin e malit", andaj, luftėtarėt trima tė asaj kohe, nė mbrėmjen e ndėrrimit tė mot moteve, shkonin nė mal dhe me rituale tė caktuara, e bekonin dhe e lavdėronin kėtė trung. Mė vonė, shkuarja nė mal tek trungu i bredhit, shndėrrohet nė prurjen e saj nė dhomat e shtėpive. Kėshtu, nė kohėn e sotme, nga kjo traditė e lasht, ne kemi trashėguar ceremoninė e bredhave tė dekoruara nėpėr shtėpitė tona, si rit familjar i ēdo shtėpie kudo nė Botė
    Edhe pse popujt e kremtojnė kėtė festė me besim nė njė fillim tė ri dhe mė tė begatshėm, asaj nuk i gėzohet tė gjithė nė datėn e njėjtė, sepse, disa popuj e aplikojnė kalendarin Lunar (llogaritja sipas rrotullimit tė Hėnės) kurse disa tė tjerėt atė Solar (llogaritja sipas rrotullimit tė Diellit). Nė krahasim me kalendarin solar i cili ėshtė fiks dhe i pandryshueshėm me 365 ditė, ata popuj qė kalendarin e tyre e pėrcaktojnė sipas ciklit Lunar (tė hėnės) ardhjen e Vitit tė Ri ēdo vit, nuk e kremtojnė nė ditėn e njėjtė, sepse, sikur dihet, ciklet e hėnės janė tė ndryshueshme, dhe momenti i ndėrrimit tė mot moteve kremtohet me fillimin e hėnės sė re, gjegjėsisht nė muajin shkurt tė vitit tonė kalendarik .
    Vitin e Ri Lunar, sot, mė tepėr si festė tradicionale popullore e festojnė nė Kinė, Indi, Japoni, Vietnam si dhe nė disa shtete tjera tė Lindjes, dhe atė, paralelisht, sė bashku me kremtimin e Vitit tė Ri Solar tė pėrllogaritur sipas kalendarit Gregorian.
    Pėr kinezėt, Viti i Ri Lunar ėshtė festa e pranverės. Ajo konsiderohet si kremte mė e madhe nacionale e cila shėnohet me pompozitet tė madh. Ekziston besėtytnia se mu para ndėrrimit tė mot moteve, nė emėr tė largimit tė ēdo gjėje qė ėshtė e vjetėr, nė mėnyrė detale duhet pastrohet banesa dhe shtėpia, ndėrsa, nėpėr rrugėt e tė gjitha qyteteve organizohen ceremonialet madhėshtore, ku nė parakalimet e gjata pėrplot me njerėz, dominon marshimi i dragonjve tė improvizuara nga letra si simbole tė fuqisė dhe suksesit.
    Nė Japoni kjo festė kremtohet me tryeza tė begatshme pėrplot me specialitete tė radha tradicionale, e nė mesnatėn e ndėrrimit tė mot moteve jehojnė 108 tė rėna tė kambanave nga tė gjitha tempujt budist anė e kėnd vendit. Simbolika e 108, nėnkupton si vėrejtje dhe porosi pėr largimin e 108 mėkateve tė mundshme tė njeriut nė jetė.
    Edhe tek populli ēifut Vitin e Ri e kremton nė mėnyrė madhėshtore, sepse ajo edhe me mėsime religjioze konsiderohet si festė shpirtėrore me tė cilėn shėnohet pėrvjetori i fillimit tė krijimit tė Botės. Tek kėta data e kremtes ėshtė e ndryshueshme pėr shkak tė aplikimit tė kalendarit tė kombinuar lunar - solar. Edhe njė gjė ėshtė karakteristike tek kremtimi ēifut i Vitit tė Ri: ata nė ēastin e ndėrrimit tė mot moteve, kanė vėrtetė njė tryezė tė pasur, por nė dallim me popuj tjerė, ajo ėshtė e seruar vetėm me gjėra tė ėmbla, pra, tryeza e tyre e pasur ėshtė e begatshme vetėm me ėmbėlsira.
    Nė viset e ngrohta te gjysmėsferės jugore tė rruzullit tonė, Viti i Ri kremtohet nė stinėn e verės, pa borė dhe mrekullia dimėrore me tė cilat jemi mėsuar ne nė viset veriore, por, kjo, assesi nuk e zvogėlon madhėshtinė e pompozitetit tė kremtimit tė saj.
    Nė shumė vende dhe shtete tė botės, tanimė ėshtė formuar tradita qė Viti i Ri tė kremtohet nė mėnyrė kolektive. Nuk janė tė pakta qytete e ndryshme tė metropoleve tė mėdha botėrore, ku banorėt e tyre, mu para ēastit tė ndėrrimit tė mot moteve masovikisht dalin ne qendėr tė qytetit. Kjo formė e kremtimit tė Vitit tė Ri tanimė ėshtė tradicionale nė shumė kryeqytetet e shteteve tė Evropės dhe Botės, sikurse ėshtė: Parisi, Londra, Roma, Madridi, New Yorku, Moska, Meksiko, Kajro, Tokio … etj .
    Viteve tė fundit, e posaēėrisht pas ēlirimit, rregullimi dhe stolisja festive e qyteteve me drita, bredha dhe figura tė "baba-dimrit" si dhe dalja masive e popullatės nėpėr qendra dhe sheshe tė qyteteve, aplikohet nė mėnyrė madhėshtore edhe nė Kosovė.
    Por, sido qė tė jetė, dhe pa dashur qė ta minimizojmė madhėshtinė e kremtes sė kėsaj festė ndėrkombėtare tė ndėrrimit tė mot moteve tek asnjė popull dhe asnjė shtet, mė lejoni qė si shembull ta veēoj vetėm shtetet e Skandinavisė, tė cilėt bėjnė gara marramendėse qė ta pėrvetėsojnė origjinėn e mitit tė "Baba-dimrit" me mjekėr tė bardh, i cili fėmijėve pėr Vitin e Ri ju shpėrndan dhurata . Sa pėr kuriozitet, ėshtė interesat tė cekim se Laponia, njė krahinė Firlandeze, nė vitin 1979, ėshtė shpallur edhe zyrtarisht si vendi i prejardhjes sė "Baba- dimrit"
    Ritet, besimet dhe besėtytėt nė ditėn e pritjes sė Vitin e Ri
    Natėn e ndėrrimit tė mot moteve gjatė pritjes sė Vitit tė Ri, shumė popuj tė ndryshėm tė Botės i karakterizon njė spektėr i gjerė dhe i larmishėm i riteve, besimeve dhe besėtytnive tė ndryshme, qė janė krijuar si shprehje e dėshirave pėr: pastrim, largimit tė demonėve dhe shpirtrave tė kėqij, kėrkimin e fatit dhe lumturisė, jetės mė tė pasur dhe mė tė begatshme...etj. Shumė prej kėtyre veprimeve janė tė ruajtura dhe kultivohen tradicionalisht edhe sot e kėsaj dite.
    Nė vazhdim t'i parashtrojmė disa prej tyre:
    - Tradita kubane pėr natėn e ndėrrimit tė mot moteve praktikon ngrėnien e 12 sardeleve tė njė lloji peshku. Besohet se kjo ndikon nė rritjen e fatit dhe lumturisė gjatė 12 muajve tė vitit tė ri pasues;
    - Nė Filipine ėshtė tejet e rėndėsishme qė nė tavolinėn festive familjare gjatė pritjes sė Vitit tė Ri , tė sigurohet sa mė shumė llojllojshmėri ushqimesh. Me kėtė akt besohet se viti qė vjen do tė jetė aq i pasur dhe i begatshėm sa ėshtė e pasur vetė sofra festive e asaj mbrėmjeje;
    - Nė traditėn e popujve gati tė tė gjithė botės fėmijėt e lindur mė 1 janar konsiderohen si fėmijė mė fatlum nė botė;
    - Puthja nė mesnatė nuk ėshtė vetėm shprehje e momentit euforik tė kremtes, por ajo shpreh edhe konfirmimin e bekimit tė miqėsisė dhe tė afėrsisė me atė person, edhe gjatė 12 muajve tė vitit qė po na vjen;
    - Njeriu i parė i cili do t'ju hyj nė shtėpi pas mesnate, besohej se, ai gjatė tėrė vitit pasues do tė jetė njė person fatsjellės pėr ju dhe besnikėrisht mund tė mbėshteteni nė tė te, e posaēėrisht nėse ky person ėshtė mashkull, trupgjatė dhe zeshkan:
    - Preferohet qė ndonjė punė apo veprim qė ju ka mbetur nė gjysmė atė ta pėrfundoni pikėrisht nė ditėn e ndėrrimit tė mot moteve. Ky veprim do t'ju sjell shumė fat dhe punė tė mbarė nė tė gjitha ndėrmarrjet e juaja gjatė tėrė vitit tė ardhshėm;
    - Nėse dėshironi qė viti i ardhshėm tė jetė i lumtur dhe me fat, atė nė asnjė mėnyrė nuk duhet ta prisni me borxhe. Tentoni qė para ardhjes sė Vitit tė Ri tė tentoni t'i paguani tė gjitha borxhet qė i keni, sepse kėshtu viti qė vjen, do t'ju sjell fillim tė mbar nė tė gjitha lėmenjtė e jetės;
    - Tė gjitha portofolat e juaja qė i dispononi , at mbrėmje mos i lini tė zbrazėta, por i mbushni me monedha, sepse kėshtu besohet se viti i ardhshėm do t'ju pėrcjelli me shumė begati dhe pasuri financiare.

      Ora ėshtė Thu Dec 08, 2016 10:53 am